شود ، يك بار به گرويدن به كتاب خود ، و يك بار براى گرويدن به قرآن ، بدانچه صبر كردند بر رنجه داشت . و گفت : إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ . « 11 » و هيچ قربتى نيست كه نه مزد آن به تقدير و حساب است ، مگر صبر . و براى آن كه روزه نيمه‌اى از صبر است ، چه او نصف صبر است . پيغامبر - صلى اللّه عليه و آله و سلم - گفت : حكاية عن اللّه تعالى : الصّوم لي و انا اجزى به . از ميان عبادتهاى ديگر آن را به نفس خود اضافت [ 1 ] فرمود . و صابران را وعده فرموده و گفته كه حق سبحانه و تعالى با شماست ، چه گفته است : وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ . « 12 » و نصرت را بر صبر [ 75 ] تعليق نموده است ، و گفته است : بَلى إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ ، « 13 » اى ، آرى اگر بر جنگ دشمن صبر كنيد و از معصيت خداى و مخالفت پيغامبر بپرهيزيد ، مدد فرمايد پروردگار شما ، شما را به پنج هزار فريشته . و براى صابران ميان كارهايى جمع فرموده كه براى جزايشان نفرموده . و گفت : أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ . « 14 » پس صلوات و رحمت و هدايت براى صابران مجموع است . و ايراد همهء آيت‌ها در مقام صبر دراز شود . و اما اخبار پيغامبر - عليه الصلاة و السلام - گفت : الصّبر نصف الايمان . و بيان آن كه چگونه نيمهء ايمان است بخواهد آمد . و گفت : من اقلّ ما أوتيتم اليقين و عزيمة الصّبر ، و من اعطى حظّه منهما لم يبال ما فاته من قيام اللّيل و صيام النّهار و لان تصبروا على مثل ما أنتم عليه احبّ إلىّ من ان يوافيني كلّ امرئ منكم به مثل عمل جميعكم ، و لكنّى أخاف ان تفتح عليكم الدّنيا بعدى فينكر بعضكم بعضا و ينكركم اهل السّماء عند ذلك ، فمن صبر و احتسب ظفر بكمال ثوابه . ثم قرأ قول اللّه تعالى : ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ وَ لَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ ( الاية ) « 15 » اى ، كمتر آن چه به شما داده‌اند يقين است و عزيمت صبر ، و هر كه را نصيب او از اين دو داده‌اند باك ندارد بدانچه از قيام شب و صيام روز از او فوت شود ، و هر آينه صبر كردن شما بر مثل آن چه شما بر آنيد نزديك من دوست‌تر از آن كه هر مردى از شما با مثل عمل همگنان به من رسد ، و ليكن من مىترسم كه دنيا پس از من بر شما گشاده شود ، پس بعضى از شما بعضى را نشناسد ، و در آن حال اهل آسمان شما را نشناسد ، پس هر كه صبر كند و به ثواب اميد دارد كمال ثواب خود را بيابد . پس بخواند قول حق تعالى را : ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ وَ لَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا ( الآية ) « 16 » اى ، آن چه نزديك شماست نيست شود و انقطاع پذيرد - اى ، دنيا - و آن چه نزديك خداى است از ثواب و كرامت باقى و دايم است ، و هر آينه پاداش دهد كسانى را كه صبر كردند بر دين خود و از آن چه خداى ايشان را بازداشت . و جابر روايت كرد كه پيغامبر را از ايمان پرسيدند ، گفت : الصّبر و السّماحة . و نيز گفت : الصّبر كنز من كنوز الجنّة ، اى ، صبر گنجى است از گنجهاى بهشت . و يك بار از وى پرسيدند كه ايمان

--> [ 1 ] اضافت ، نسبت . ( 11 ) زمر 39 - 10 . ( 12 ) انفال 8 - 46 . ( 13 ) آل عمران 3 - 125 . ( 14 ) بقره 2 - 157 . ( 15 ) نحل 16 - 96 . ( 16 ) نحل 16 - 96 .